• Witamy na Suwałki Forum informacyjne - Forum Suwałki.info.

Gwara suwalska

Zaczęty przez (-luna-), 05 Maj 2008, 22:08:16

Poprzedni wątek - Następny wątek

(-luna-)

Nachodzą mnie czasami wątpliwości, czy powinniśmy dbać o czystość języka, czy pozwolić naszej mowie lokalnej zachować pewną odrębność (coś co nas odróżnia od innych regionów) Może znajdą się chętni do "odkurzenia" naszej gwary suwalskiej. Spisujmy tu może dla potomnych zasłyszane ciekawe zwroty, opowieści dziadków, teksty przyśpiewek. Może to będzie trochę zabawne, ale też ciekawe i ..piękne :)
dla rozgrzewki zamieszczam jedną z legend

Skiela ta nasa nazwa?

   Buł maj i noc pachniała jaśminamy i ceremcho, a jebłonki to jekby śniegiem chto obsypał. Az powietrze było gięste od zapachu i do ocow sielepiło. W zamku krolewskiem Suwały spał młody krolewic i cości chiba fejnego jemu sieśniło, bo bez sen marmoluł pod nosem, ale śmiejącysie.
   To jakieścia zjawa z niem gadała. Wyjdź – powieda- ksiąze do ogrodu i wypij z liścia kropelkie wody. Krolewic w te pore sieobudziuł i poleciał do sadu pić z liścia wode. Wtedy obacuł zjawe zywe i prawdziwe. Odziana była w sukienkie zemgły, ocy miała jek woda w ancenskiem izierze, a włosy siefalowali tatek by po psenicy wiatrz przelatuwał.
   I powieda jona tak: - Koznego wiecora, jek słonko juzej sieślizga po wodzie, a ja siekąpie, to rybaki wracajo dodomi joni straśnie roco i narzekajo, ze bieda, ze krol niedobry, ciśnie, a dzieci głodne i bose. Nie zwodze, głos bez izioro niesie, jekby chto kole ucha gadał. Casem siezamieniam wemgłe i siesnuje po gorach, mamorach, łonkach, po podworzach. Marnie ludzi zyjo i tez narzekajo, bo krolewskie zarządcy wzieli jech wcalej wzanic. Ty krolewicu tak nie rządź. -Tos ja nie rządze, to mój ojciec- powiedział krolewic, ale dziewcyny juzej nie było.
   Dumał nad tem młody Suwała do śwytu. Nawet śpik jego nie brał. Stary krol niedługo pomer. Suwała pojechal konno bez swoje kraine obacyć, jek ludzi zyjo. Jo, marnie. Przejechał gory, doliny, gadał z oracamy, rybakamy, casem jakieściego podroślaka abo i dzieciaka zacepiuł. Nicht nie mowił, ze krol dobry.
   Prawde scerne zjawa gadała. Trzeba będzie nacej rządzić nizeli ojciec – podumał Suwała. I odtela było co i rus lepiej, a młody krol nawet sieozeniuł z prosto i biedno panno.
   Po dziesięciuch latach sietrafiło wielgie niescęście. Suwała buł na polowaniu i medźwiedź jego łapo carapnoł. Tęgo posarpał, w karawasy.
   Krol – juzej przy śmierci – powieda do zonki: - Rządź terez ty, Ludmiło. Mądrze rządź to piękno ziemio i bądź dobra la ludzi.
   I jek bezemgłe usłysał: - To ja, ta zjawa, byłam twojo zono. We wiecory, jek słonko pódzie sieślizgać na wodzie, bedziem stale siespotykać nad izioroma. A o rządy niesiefrasuj, będzie tak, jekbyś to ty buł zywy.
I twoje imienie nigdy nie zaginie. Bo ta nasa piękna ziemia będzie odtela nazywaćsie – Suwalscyzna.
 :)
luna-men-a(men)

Wadim

Scyze mówionc niewiela stego kminie...

independent

Dobry pomysł :-) Raz tylko słyszałam jak ktoś mówił gwarą. Był to pan Jan Bacewicz, rewelacyjny.
Co to są mamory i karawasy?
"Ludzie najuważniej słuchają, kiedy mówi się nie do nich."

(-luna-)

mamory to wertepy, a karwasy to proste, przecie to to samo co śpledy lub fefeci, ale mogę wkleić słownik :D
luna-men-a(men)

Marti Nowy

Fajna jest gwara suwalska. Również byłem kiedyś na wykładzie poety Jana Bacewicza. Jest najlepszym znawcą tego tematu jakiego \"znam\"  8)
patrz komu ufasz - bo ufność jest ślepa - patrz byś nie oślepł - bo nie będziesz ufał

Iguanka

Hehe,no niektóre słowa są niezdumiałe i nazad śmieszne. :P
..walczyć mogę tylko o coś, co miłuję. Miłuję tylko to, co szanuję, a szanuję jedynie to, co rozumiem.  ~A. Hitler

(-luna-)

Choć nie jestem rodowitym mieszkańcem tych ziem, to jednak polubiłem gwarę suwalską, choć niestety rzadko już słyszaną. Inspiracją była dla mnie książka pana Jana Bacewicza \"Podstawy wiedzy regionalnej, ziemia suwalska\" Gorąco polecam. Mam nadzieję, że autor nie miałby mi za złe, że niektóre fragmenty wykorzystam w tym wątku. W końcu jest to też forma propagowania naszej gwary na której panu Bacewiczowi z pewnością zależy :)
W związku z tym, że macie jednak problemy ze zrozumieniem naszej mowy zamieszczam skrócony słownik( narazie A,B,C) ;)
 abśtyfikant – wielbiciel , zalotnik,
acyk – haczyk,
ancyjas – nieczysta siła, ale niezbyt groźna
arenda – dzierżawa
aze – aż ,
 ababka – kowadełko do klepania kosy
bachnąć – rzucić ( głośno, z hukiem)
bachur – dzieciak
bajkowaty – niezły, nielichy, znośny
bałk – belka sufitowabarabanić – stukać, łomotać, walić
barachło – byle co, rzeczy bez wartości
barzdo – bardzo( r i z wymawia się osobno)
batarejka – latarka kieszonkowa na baterię
bebło – niezdara
bebraćsie( siebebrać) – robić coś żmudnego, co wymaga cierpliwości (grzebać się )
bechtać- judzić
bełbotać – mówić niewyraźnie, pleść od rzeczy
belch – brzuch
bełtać – mieszać
bełwan  -bałwan  ,głupiec
bielaska – staw, bagno, jezioro
bierzo – biorą
bojka – naczynie do ubijania masła
bołtun – zepsute jajko
bondka – bochenek
bor – wiertło
borgować – kredytować
bormaszyna – wiertarka
brechać – oczerniać , obszczekiwać
brewerie – szaleństwa
brychać – kichać
brykać – skakać
brzyduje(siebrzyduje) – brzydzi się
bulbony – pęcherzyki
 bułtnoł – skoczył do wody, zanurzył się
burchiel – jajko bez skorupki, bąbel np. na ręce
burdykac – przewrót w przód
bursa – portmonetka
carapnąć – chwycić  
 charchuli – kaszle
chieńć – chęć
chizy – chyży, szybki, żwawy, sprytny  c
hlebotasie(siechlebota) – rusza się , jest lużny
chlobie – siorbie, je coś rzadkiego
chmulisie(siechmuli) – chmurzy się , robi naburmuszoną minę
chnipie –zaczyna płakać, niby płacze
choleruje – przeklina
chopnoł – złapał, wziąl
choremzda - chorowity  
chto – kto
chtorny – który
chwaccejsy – sprytniejszy, lepszy
cieleban – cymbał, nierozgarnięty
cierknij – podpisz
cochraćsie – drapać się
costek – czosnek
cubrować – tłuc , bić
cug – przeciąg
cybula – cebula
cyby – gołe nogi
luna-men-a(men)

ja


independent

Moja babcia z Podlasia używała większości wyrazów z tego słowniczka :-) a, jako żywo, na Suwalszczyźnie nigdy nie była :-) Czyli to taki wschodnio-staropolski język jest chyba.

Pamiętam zdanie z którejś z książek o Suwalszczyźnie, mam nadzieję, że w miarę wiernie odtworzę:
Aze werznij bachurowi w... (dupe?). Siedzenie nie śklanka, nie siepobije.
"Ludzie najuważniej słuchają, kiedy mówi się nie do nich."

(-luna-)

Prawdopodobnie tak jest. Niektóre słowa są podobne(wiem coś o tym) Gwara suwalska zrodziła się pod wpływem 3 języków: polskiego, białoruskiego i litewskiego.
Zapożyczeniami z języka białoruskiego są przyrostki:
-   uk ( smurgluk, jaglesiuk )
-   szczyk ( kamieńscyk- kamieniarz, pilscyk- tracz )
-   aczy ( krowiacy, świniacy )
-   jazny ( grubiazny, wieljazny )
-   uscy ( cepiuscy, paluscy )
O wpływach litewskich świadczy :
-   słownictwo związane z życiem na wsi:
kulik – snopek słomy
żirnisko – grochowisko
dursnąć – ukłuć kogo
mirgać – migotać
-   przyrostek –uć ( tworzący w gwarze nazwy przedmiotów małych)
szpakuć – pisklę szpaka
indykuć- mały indyk
-   szyk wyrazów z przeczeniem nie ( niesieboje, niesiewróci)
Warto pamiętać, że w naszej gwarze zaimek „się”( w brzmieniu sie) oraz partykuła „nie” występują przed czasownikiem jako nierozdzielna część mowy ( siepopatrzuł, niesieśmiej ).
Ponadto do istotniejszych cech gwary suwalskiej należy zamiana:
-   ja   w   je ( jegoda, jegniak )
-   ra   w  re ( redło, reno )
-   ar   w  er ( poderty, umerli )
-   ył   w  uł ( buł, zobacuł )
-   ż    w  z,ź ( źaba, zyto, źniwa, zyje )
-   sz  w  s,ś ( śklanka, syja )
-   cz  w  c   (cekać, ścupak, cerwony
      -     ó   w  o  ( sproba, niesieboj)

-2-

Wyjątkowo „rz”, jak w większości gwar góralskich pisze się tak samo i wymawia jako „rz-ż”( gdyż w mowie to wszystko jedno ( rzecka, brzucho, przećko ).
luna-men-a(men)

(-luna-)

Przepraszam, ale tutaj zamienia mi cudzysłowy i myślniki z Worlda na te dziwne ciągi znaków i teksty stają się mniej czytelne. Nie wiem jak to zmienić, chyba , że niezawodna independent co :D
luna-men-a(men)

(-luna-)

cholera :D a teraz tekst chyba odgryło. \" independent coś poradzi\" :D miało być.
luna-men-a(men)

chmurek

jak już wkleisz, to starannie pozmieniaj wszystkie znaki interpunkcyjne - benedyktyńska praca w przypadku takich wielkich połaci tekstu...
zawsze, kiedy piszesz głupie posty, Bóg tworzy emo

Wadim

problem z kodowaniem znaków specjalnych niestety - coś co wordzie występuje jako cudzysłów otwierający przedstawione zostanie tu jako „

Wadim

„Polska dla Polaków”

Szybka odpowiedź

W szybkiej odpowiedzi możesz użyć kodów BBC i uśmieszków tak jak przy normalnej odpowiedzi.

Uwaga: W tym wątku nie pisano od 120 dni.
Jeżeli nie masz pewności, że chcesz tu odpowiedzieć, rozważ rozpoczęcie nowego wątku.

Nazwa:
Email:

Skróty: naciśnij alt+s aby wysłać wiadomość, alt+p aby ją podejrzeć

SMF spam blocked by CleanTalk